ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای حسابداری و مالی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای حسابداری و مالی

نرخ سود تسهیلات بانکها و سود برگشتی چگونه محاسبه میشود

بی شک مهم ترین شاخص بازار پول، نرخ سود سپرده و تسهیلات بانکی است. در خصوص نرخ سود سپرده های بانکی سال هاست که بانک مرکزی با ابلاغ بخشنامه هایی به بانک ها و موسسات اعتباری، سقف نرخ سود در سپرده های مدت دار را تعیین می کند، در خصوص نرخ سود تسهیلات نیز به تبع تعیین نرخ سود سپرده، تصمیم گیری می شود و معمولاً یک فاصله سه درصدی بین سپرده های یک ساله و نرخ سود تسهیلات عقود مشارکتی و غیرمشارکتی وجود دارد. اما فرمول تعیین نرخ سود تسهیلات و محاسبه اقساط و دیرکرد معوقات بانکی، همواره مورد ابهام قرار گرفته است.نرخ سود
نرخ سود
 
به گفته بسیاری از کارشناسان و فعالان بانکی و حسابداری فرمول محاسبه نرخ سود یک فرمول ساده ریاضی است که در تمام دنیا ثابت بوده است. اما در حال حاضر، اضافه کردن قیدها و محدودیت هایی باعث شده که کمی محاسبه نرخ سود تسهیلات و نحوه بازپرداخت اقساط در بانک ها متفاوت باشد.

روش های محاسبه نرخ سود

یکی از مسائل مهمی که درباره محاسبه سود بانکی وجود دارد، روشی است که برای محاسبه نرخ سود تسهیلات در دریافت ها و پرداخت ها مورد استفاده قرار می گیرد. برای چنین محاسبه ای روش های مختلفی وجود دارد و هر یک از روش های محاسبه، دارای محاسن و معایبی است. یک گزارش در مرکز پژوهش های مجلس با عنوان «بررسی روش جدید محاسبه نرخ سود بانکی» این روش ها را بررسی کرده است و معایب و مزایای هر روش را در سیستم بانکی تشریح کرده است.
 
بر اساس این گزارش اگر دریافت ها، بر اساس روش ساده محاسبه شود، در تسهیلات با دوره بیش از دو سال، کل سود دریافتی از گیرنده تسهیلات کمتر از سودی خواهد بود که بر اساس روش مرکب محاسبه می شود. اما این روش در نهایت ممکن است مسائلی را در رابطه با نهاد مالی اعطاکننده تسهیلات به وجود آورد. عکس این موضوع زمانی است که روش مرکب مورد استفاده قرار گیرد. در آن صورت سود دریافتی نسبت به روش قبلی بیشتر خواهد بود و برای بانک ها محاسنی دارد، ولی برای متقاضیان تسهیلات نیز معایبی را به همراه می آورد.

یکی از ابزارهای سیاست پولی که در قانون عملیات بدون ربا مورد تایید قرار گرفته است، تعیین حداقل یا حداکثر نسبت و سهم سود بانک ها در تسهیلات مختلف بانکی است.
در روش ساده محاسبه سود بانکی به صورت زیر انجام می شود.

طبق ماده 20 قانون عملیات بانکی بدون ربا، تعیین حداقل یا حداکثر نسبت سهم سود احتمالی در تسهیلات مشارکتی و نیز تعیین حداقل و حداکثر نسبت سهم سود احتمالی در تسهیلات مشارکتی و نیز تعیین حداقل و حداکثر سهم سود بانک ها در تسهیلات فروش اقساطی و اجاره به شرط تملیک در تناسب با قیمت تمام شده مورد معامله، از جمله ابزارهایی است که با توجه به مقررات مربوطه، می تواند در تاثیرگذاری سیاست های پولی نقش مهمی ایفا کند.
 

 

یکی از مسائلی که بعد از تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا مطرح بوده است، روشی است که بر اساس آن سود مربوط به تسهیلات مورد محاسبه قرار می گیرد. در نظام بانکی ایران، سود به روش مرکب محاسبه می شد، اما بعد از پیروزی انقلاب، ابتدا روش ساده به تایید مراجع قانونی رسید و از سال 1358 تاکنون بر اساس آن عمل می شد. اما در سال 1386 بر اساس بخشنامه ابلاغی بانک مرکزی روش مرکب مجدداً جایگزین آن شد.

این روش که قبل از تاسیس بانک های خصوصی و از سال 1358 به بعد مورد عمل قرار می گرفت، معمولاً مسائلی را ایجاد می کند. نخستین موضوع، امکان ایجاد فضای سفته بازی و تشویق ضمنی رانت خواری است، موضوع دوم پایین بودن سطح سودآوری بانک ها در مقایسه با روش مرکب است.
 
روش مرکب

روش مرکب محاسبه سود بانکی بر اساس تعادل دریافت ها و پرداخت ها تنظیم شده است. این روش محاسبه طبق یک رابطه مشخص صورت می گیرد، به صورتی که اگر اصل تسهیلات معادل P، نرخ سود سالانه به درصد معادل r، مدت زمان بازپرداخت تسهیلات به ماه معادل N، مبلغ قسط ماهانه معادل A و کل سود معادل R باشد، در این صورت مبلغ قسط ماهانه A و کل سود R به روش زیر است:

از مباحث بالا می توان نتیجه گرفت که اولاً به نظر می رسد روش محاسبه سود هم در بین بانک های دولتی و هم در بین بانک های خصوصی تقریباً متفاوت است و در کل نیز می توان ادعا کرد محاسبه سود بانکی در اغلب بانک های مورد مطالعه به روش یکسانی انجام نمی شود. ثانیاً هیچ یک از بانک ها از روش ابلاغی بانک مرکزی، به شکل واحد استفاده نمی کند و در نتیجه مشخص نشده است که شرایط تسویه حساب قبل از موعد برای مشتریان چگونه است.
 
نرخ سود تسهیلات بانکی

فرمول محاسبه سود و قسط در بانك‌هاي خصوصي به قرار زير است:

 

 روش محاسبه سود برگشتی پرداختی پیش از موعد تسهیلات

روش محاسبه سود برگشتی پرداختی پیش از موعد تسهیلات

در صورتی که در هنگام پرداخت قسط مشتری بخواهد پیش از موعد کل وام را تسویه نماید باید ابتدا اقساط را به روز کرده و از مانده اقساط با فرمول زیر سود برگشتی به روش زیر محاسبه گردد:

  

 

مقایسه نرخ سود بر اساس روش قدیم و جدید

این مساله که روش مرکب مورد استفاده بانک ها، تا چه حد نسبت به روش ساده مبلغ سود را تغییر می دهد قابل بررسی است. برای مثال کسی که 60 میلیون ریال و بر اساس نرخ سود 12 درصد تسهیلات دریافت کرده است، در صورتی که سررسید تسهیلات یک ساله داشته باشد، قسط ماهانه این شخص طبق روش ساده 5325 هزار ریال، ولی بر اساس روش مرکب 5330 هزار ریال است که با توجه به روش ساده به نفع بانک محاسبه می شود. در این حال شخصی که همین مبلغ را با سررسید 20ساله دریافت کرده باشد، حسب روش ساده معادل نرخ سود پرداختی او به بانک 36 /16 درصد است که 26 /4 درصد به نفع بانک خواهد بود.

در روش مرکب هر چه مدت قرارداد (در رابطه با سررسید اقساط) بیشتر باشد، ما به التفاوت سود به نفع بانک نسبت به روش ساده بیشتر است. در نتیجه با توجه به ابلاغ روش جدید محاسبه سود در بانک ها و به منظور ایجاد انگیزش در مشتریان در استهلاک وام های دریافتی قبل از سررسید و بازگشت سریع تر منابع بانکی و احیای منابع مالی آنها، ضرورت دارد هنگام تسویه حساب تسهیلات قبل از اتمام دوره مورد نظر مشتریان، بانک ها مبالغ دریافتی را به طور مساوی بابت اصل وفرع تسهیلات منظور کنند و در کل سیستم بانکی روش یکسانی در این خصوص اعمال شود.

در این صورت آن دسته از مشتریان که توان تسویه حساب تسهیلات دریافتی را قبل از اتمام دوره مورد توافق دارند، تشویق به تسویه حساب زودتر از موعد می شوند و به این ترتیب قسمتی از منابع بانک برای استفاده سایر متقاضیان تسهیلات آزاد می شود و در مجموع تعداد بیشتری از مشتریان از سیستم بانکی رضایتمند می شوند.

بنابراین محاسبه نرخ سود به روش مرکب و ساده باعث ایجاد تفاوت هایی خواهد شد. نرخ سود یا نرخ بازده ساده بر این فرض استوار است که سودهای کسب شده در مقاطع مختلف، خود وارد سرمایه گذاری نمی شود و بازده سودهای حاصله محاسبه نمی شود، بلکه فقط بازده یا سود اصل تسهیلات مدنظر قرار می گیرد.

در مرابحه ساده با گذشت زمان میزان سود دریافتی با یک روند ثابت افزایش می یابد و شیب این روند بستگی به نرخ سود دارد، اما در مرابحه مرکب سود دریافتی روندی صعودی داشته و از روند فزاینده برخوردار است. بنابراین مشاهده می شود که تنها نرخ سود اعلام شده از سوی شورای پول و اعتبار نمی تواند معیار قرار گیرد و باید نحوه محاسبه نرخ سود در بانک ها و موسسات اعتباری نیز از یک رویه یکسان برخوردار باشد.
 
کارشناسان معتقدند باید شیوه ای در نظر گرفت، که تمامی بانک ها از یک شبکه واحد برای محاسبه نرخ سود تسهیلات استفاده کنند. به عنوان مثال در حال حاضر برای پرداخت الکترونیکی همه از یک شبکه واحد استفاده می کنند و این موضوع باعث شده اختلافی در بانک ها ایجاد نشود.
 
از سوی دیگر، در این شبکه می توان نرخ جریمه دیرکرد را نیز طوری تعیین کرد که مورد سوءاستفاده از سوی بانک ها قرار نگیرد و از سوی دیگر، یک عامل بازدارنده برای جلوگیری از تعویق پرداخت اقساط باشد.

در نتیجه باید شیوه ای اتخاذ شود که سیاست های نظارتی به جای اینکه بر رعایت کردن نرخ ها و سقف گذاری برای آن تاکید کند، سازوکاری را در نظر گیرد که نحوه محاسبه بازپرداخت بانک ها برای مشتریان واضح باشد، در غیراین صورت مساله عدم تقارن اطلاعاتی در قراردادهای بانکی باعث کژمنشی در نرخ وام دهی می شود.
 
 

نحوه ثبت سند حسابداری مربوط به تسهیلات را از لینک زیر بخوانید

تسهیلات دریافتی از بانک ها در هنگام پرداخت وام و دریافت قسط در چه سرفصلی ثبت میگردد؟

 
 
منبع خبر : سایت نمناک
 

پیام های خوانندگان :


دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.بخش های مورد نیاز علامت گذاری شده اند *